3
123456789

SPONTANE NATUUR EN ECONOMISCH LANDSCHAP
Een wandeling op de Maasvlakte met botanisch analist Remko Andeweg

Wat Remko Andeweg essentieel vindt in de menselijke woon- en werkomgeving is ruimte voor informaliteit. Hij pleit voor diversiteit en tegen monocultuur. Hoe zit het met die informele ruimte en die diversiteit binnen de economische landschap van de Maasvlakte? Kunnen we nu op Maasvlakte 1 zien hoe straks Maasvlakte 2 er zal uitzien?

We hebben Remko Andeweg uitgenodigd vanwege zijn onderzoek naar de migratie van planten in de Rijnmond. In 2002 verscheen 'Vreemde planten in Rotterdam'*, een soort immigratiegeschiedenis van planten in Rotterdam, met beschrijvingen van een groot aantal planten die relatief nieuw zijn in deze regio, en die 'als een direct gevolg van menselijk handelen (...) in Rotterdam zijn terecht gekomen'.

Door de haven en langs spoorlijnen worden nieuwe soorten aangevoerd. Sommigen opzettelijk, als handel in gewassen, zaden of vruchten, andere planten en zaden zijn onbedoeld met de lading meegereisd. Op de Maasvlakte gebeurt dat met de komst van het containervervoer niet zo veel meer, maar in de stadshavens waar stukgoed wordt overgeslagen nog wel.
Ook met de aanvoer van enorme hoeveelheden duin- en binnenlands zand voor bebouwing, wegen en spoorlijnen kwamen zaden en planten mee. Tegenwoordig wordt vooral zeezand gebruikt dat geen zaden of kiemen bevat, maar wel een goede ondergrond vormt voor planten die thuis zijn aan de kust. Met al dat zand en de nieuwe bebouwing veranderde het oorspronkelijke weide- en hooiland in een milieu dat wordt gedomineerd door steen en zand, en waar heel ander planten zich thuisvoelen.

Op woensdag 2 september halen we Remko Andeweg op van de veerpont in de Europahaven. Veel krijsende zeemeeuwen. Bij onze keet Station Maasvlakte zijn er ook veel, maar die hoor je niet.

Remko Andeweg kent de Maasvlakte goed. Met Bureau Stadsnatuur doet hij er in opdracht van het Havenbedrijf onderzoek naar de flora en fauna van het gebied, en brengt advies uit over natuurbeheer en het groen. In de afgelopen jaren is de houding van de haven ten opzichte van natuurbeheer veranderd. Aanvankelijk mochten de biologen bij wijze van spreken de terreinen niet eens op wanneer ook maar werd verwacht dat daar iets bijzonders zou groeien. Later kon dat wel maar mochten ze de bevindingen niet openbaar maken. Nu worden journalisten rondgeleid om de orchideeën te laten zien.. Daar staat wel tegenover dat op andere terreinen de grond regelmatig wordt geploegd om te voorkomen dat er zich eventueel beschermde planten of beesten vestigen die latere bouwplannen zouden kunnen vertragen.

Remko stelt voor eerst naar de Amazonehaven te gaan, waar hij twee jaar geleden tongvarens vond, wat een aanwijzing kan zijn dat er meer interessante planten te vinden zijn. De Amazonehaven ligt vol met kolen en erts en er zijn grote braakliggende terreinen en stenige taluds waar nieuwkomers zich makkelijk kunnen vestigen in de kommetjes humus die tussen de stenen zijn ontstaan. Remko beschrijft de plek in een mail als volgt: ‘De Amazonehaven is uitgegraven in eerder opgespoten terrein en heeft deels een hoog talud van grove stortsteen en deels een natuurlijke (strand) oever. Aan de overzijde is een nieuwe kademuur met containerterminal. Bovenaan de oever ligt een strook terrein braak met de bijbehorende spontane vegetatie, daarachter is alles bruin of zwart van de erts en de kolen. Kortom, heel veel verschillen en tal van aanknopingspunten om over te praten.’
Bij Station Maasvlakte bekijken we de vegetatie op de dijk, we bezoeken de Rugstreeppaddenpoelen en een gebied met 'tijdelijke natuur' waar orchideeën groeien. We verbazen ons over de nieuw aangelegde parkachtige middenberm in Distripark Maasvlakte, en spreken na in de auto bij de pont.

Onze blik zoomt de hele dag in op plantjes, maar die observaties leiden steeds tot verhalen over waar die plant vandaan komt en wat het aandeel daarin was van de mens, en zo gaat het steeds snel over geschiedenis, over handel, over wensen van maakbaarheid en controle, over bedoelde en onbedoelde effecten en andere verrassingen.

*Vreemde planten in Rotterdam
Remko Andeweg & Piet Florusse
Stadsecologische reeks nr.4 van het Natuurmuseum Rotterdam
isbn 90-73424-17-8
O.a. verkrijgbaar bij het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam